کارشناسی ارشد مدیریت اجرایی

در غزوه احد یکی از جنگهای صدر اسلام، بدلیل بی توجهی جمعی از مسلمانان به اوامر رسول خدا (ص)، عده زیادی از اصحاب به شهادت رسیدند.

در این غزوه، پیامبر دستور داده بود که پنجاه تن از تیراندازآن، در بالای کوه کوچکی پشت سر مسلمانان، قرار گیرند تا از پست سر حمله‌ای به مسلمانان صورت نپذیرد. پس از نخستین درگیری و آشکار شدن علائم پیروزی مسلمانان و گریز مشرکین، چهل تن از تیراندازآن به پایین کوه سرازیر شدند و اصرار فرمانده خویش برای حضور در  بالای کوه را نادیده گرفتند. سپاه قریش کوه را دور زد و از همین مسیر به مسلمانان حمله کرد. در این جنگ، مشرکین از نقطه ضعف مسلمانان استفاده کردند.

مومن باید زیرک باشد (المومن کیس) همانگونه که در جنگ 33 روزه حزب ا... با اسرائیل شاهد هستیم. در این نبرد، علی رغم اینکه اسرائیل با قوت فراوان وارد میدان شد ولی با ترفند و تدبیر صحیحی که حزب ا... بکار بست، پیروزی را نصیب خود نمود.

ششمین جنگ اسرائیل با اعراب در 12 ژوئن 2006 با تهاجم گسترده و همه جانبه اسرائیل به لبنان به قصد نابودی حزب ا... شروع شد. این نبرد 33 روز بطول انجامید و با صدور قطعنامه 1701 شورای امنیت، مبنی بر ترک مخاصمه پایان پذیرفت. در یک طرف، یک حزب و گروه سیاسی به نام حزب ا... و در طرف دیگر ارتشی با برتری کامل در نیروی هوایی و دریایی قرار داشت و در نیروی زمینی هم امکاناتی غیر قابل مقایسه در اختیار داشت..

در ابتدا حزب ا... با پیش دستی و حمله به نیروهای اسرائیلی (که از ماهها پیش تهاجم به لبنان و حزب ا... را طراحی کرده بود) آنها را غافلگیر کردند. فرماندهان نظامی اسرائیل ابتدا آزادی 2 نظامی به اسارت در آمده خود را به عنوان هدف جنگ مطرح کردند ولی بعداً سرکوب و نابودی حزب ا... را به عنوان هدف اصلی جنگ اعلام نمودند. اسرائیل همواره در جنگها بدنبال یک حمله سریع و برق آسا بود که کمتر از یکهفته پایان پذیرد ولی عملاً حزب ا... نبرد را با غافلگیری اسرائیل شروع و با پایداری، آن را به جنگی فرسایشی تبدیل کرد. اسرائیل در نظر داشت از طریق نیروی هوایی مواضع، مرکز فرماندهی و سایت های موشکی حزب ا... را مورد هدف قرار دهد، در حالیکه حزب ا... با انتقال قسمتهای حساس به زیرزمین، عملاً کارآیی نیروی هوایی اسرائیل (یکی از قدرمندترین نیروهای هوایی جهان) را بی‌اثر کرد. در ادامه حزب ا... با استفاده از حملات موشکی با دقت بالا در اسرائیل، بیش از 10 میلیارد دلار بر اقتصاد اسرائیل خسارت وارد نمود. در جنگ زمینی هم ارتش اسرائیل را زمین گیر کرد که ناچار به عقب نشینی از خاک لبنان شد. حزب ا... یک استراتژی کاملاً مشخص و از پیش طراحی شده را بکار برده بود.

سید حسن نصرالله به مناسبت هفتمین سالگرد مقاومت و عقب‌نشینی ارتش اشغالگر از جنوب لبنان در سال 2000 می‌گوید: «درست است که ما عاشق شهادت هستیم، اما درست نیست که خود را در معرض نابودی قرار دهیم، اگر عملیاتی را می‌توان با دو شهید انجام داد نباید در آن عملیات سه نفر کشته شوند».

هدف از ارائه مطالب بالا آشنایی ذهن خواننده با مباحث استراتژیک است. بصورت مختصر استراتژی را میتوان "روشی برای حصول موفقیت" دانست که در اصل با تمرکز بروی نقاط قوت و ضعف داخلی و همچنین فرصتها و تهدیدات بیرونی، تلاش میکند اهداف بلندمدت را تحقق بخشد. در جنگ احد شاهد هستیم که نقطه ضعف (نافرمانی جمعی از سپاهیان از اوامر) بر سرنوشت جنگ تاثیر گذاشت و در نبرد حزب ا... با اسرائیل، توجه به نقاط قوت، پوشش نقاط ضف، تحلیل صحیح موقعیت، هشیاری، زیرکی و تدبیر منجر به پیروزی حزب ا... گشت.

پیدایش و کاربرد استراتژی اگرچه در ابتدا محدود به لشگرکشی‌ها و جنگها بوده است اما بیش از 50 سال از کاربرد آن در سازمان‌ها و شرکتها میگذرد. هم اکنون بسیاری از شرکتهای غیر تجاری مانند بیمارستانها، شهرداری‌ها و سایر مراکز غیر‌انتفاعی هم نسبت به تدوین استراتژی‌های خود اقدام میکنند. حتی استراتژی را برای تحقق اهداف شخصی میتوان بکار بست.

استراتژی از واژه یونانی Stratego مرکب از Stratos به معنای ارتش و ego به معنای رهبر گرفته شده است. در فارسی واژه راهبرد معادل آن انتخاب شده است

صاحبنظران تاکید زیادی بر اهمیت فرهنگ در تحول و استراتژی سازمان دارند:

• فرهنگ سازمانی، اساسی ترین زیربنای مدیریت تحول شناخته شده است  (زمردیان،١٣٧٢)
• هر تغییری در ماموریت، اهداف، استراتژی‌ها یا سیاست سازمان، در صورتیکه با فرهنگ پذیرفته شده آن سازمان تعارض داشته باشد، ناکام خواهد ماند.        (هانگر،٢٠٠١)
• تحولات بدون تغییر فرهنگی میسر نیست و در غیر اینصورت استراتژی محکوم به شکست است (کاپلان و نورتون2004).

بنابراین بخشی از جواب اینکه چرا به علم مدیریت در ایران بی توجهیم و استفاده از ابزارهای مدیریتی در کم اثرترین شکل اجرا می‌شود، به نوعی به عدم همسویی این موارد با فرهنگ ایرانی برمی‌گردد.

آقای مظاهر ضیایی به 8 نشانه فرهنگ ایرانی در مقاله خود "لحاظ ویژگیهای فرهنگ ایران برای انجام موفقیت آمیز تحول سازمانی" اشاره کرده است:

1.       فرهنگ ایران از تغییر استقبال نمی‌کند. (ابهام گریزی، نداشتن دیدگاه خوشبینانه نسبت به آینده)

2.       مقاومت با تغییر وجود دارد، ولی در صورت قطعی بودن تغییر، تطبیق انجام خواهد شد. (دیدگاه بدبینانه نسبت تغییر، جبرگرایی، فاصله قدرت زیاد، ابهام گریزنی و همچنین عدم اعتماد به دیگران).

3.       انگیزه متوسط نسبت به پاداش مالی و انگیزه بالا برای احترام (رضایت نسبی از شغل و وضع مالی و اهمیت احترام شغل نزد دیگران برای انتخاب شغل)

4.       نگرش مساوات طلبانه برای توزیع دستاورها (پرهیز از نابرابری برای پیشرفت و برداشت مساوات طلبانه نسبت به عدالت).

5.       اعتقاد به دستاوردهای ملموس کوتاه مدت (اعتماد کم به دیگران و بدبینی نسبت به آینده).

6.       مشکل بودن تیم سازی در ابتدا ولی در صورت شکل گیری، کارآیی تیم در ادامه بالا می‌باشد (جمع گرایی و خاص گرایی)

7.       ظاهر سازی در مقابل انجام تغییر از طریق ابلاغ دستورالعمل (خاص گرایی، قانون گرایی کم).

8.       مشارکت در تغییر در صورت احساس حمایت (جمع گرایی، پرهیز از بهام، کمبود اعتماد).

به نظرم موضوع از اهمیت ویژه ای برخوردار است و کسی که موفق شود فرهنگ ایرانی را بدرستی تحلیل و برنامه های خود هر برنامه از مدیریت استراتژی گرفته تا تبلیغات و ...) با آن همسو کند، درصد احتمال موفقیت خود را افزایش خواهد داد.

مباحث مدیریت، جایگاهی جهانی دارند و با لحاظ شرایط فرهنگی و اقتضایی، میتوانند مبنای بسیار مناسبی برای بکارگیری در کلیه سازمانها و استفاده از دستاوردهای ارزشمند کسب شده در دنیای مدیریت باشند. وجود شرکتهایی با ده‌ها هزار نفر کارمند در سراسر دنیا و کسب سودهای بسیار بالا، نشان از یک مدیریت عالی در سطح سازمانهای جهانی دارد. به عنوان مثال شرکت HP با برخورداری از 172 هزار کارمند، در 170 کشور جهان فعالیت می‌کند و درآمدی معادل با 107 میلیارد دلار در سال مالی منتهی به ژانویه 2008 داشته است.

(http://www.hp.com/hpinfo/abouthp)

اما علی رغم این دستاوردها، در اکثر سازمانهای ایرانی نوعی بی توجهی به مطالب مدیریتی وجود دارد. به نظر میرسد یکی از دلایل این موضوع، برداشت از مباحث دانشگاهی مدیریت، بصورت مجموعه‌ای از تئوری های صرف و بدون کارآیی عملی است. یعنی تصور می‌شود که این مباحث کاربردی نیست و عملاً دوای درد سازمانهای ایرانی محسوب نمی‌شود. در بهترین حالت، اگر این مطالب ارزشمند باشند، مناسب احوال شرکتهای ایرانی نیستند. ما با بقیه دنیا متفاوتیم!

باعث تأسف است که حتی در صورت انتخاب یکی از راهکارهای مدیریتی، شاهد پیاده سازی ناقص این توصیه‌ها هستیم. ضعف در اجرا به ویژه در پیاده سازی طرحهایی نظیر سیستمهای مدیریت کیفیت در ایران، نمود بیشتری دارد. مشکل وقتی ابعاد گسترده‌تری پیدا می‌کند که بهره‌وری نیروی انسانی و کیفیت تولیدات و خدمات در ایران با استانداردهای بسیار پایینی همراه است، ولی کماکان از راه حلهای نوین مدیریتی چشم پوشی می‌گردد.

فکر میکنید مشکلات اجرایی برنامه استراتژیک ، بخاطر کامل نبودن این برنامه ها است یا مشکل به موضوع دیگری ( بطور مثال نحوه اجرا) برمیگردد ؟

قسمتی از دیالوگ فیلم A Bronx Tale بین یک جوان و یک رئیس تبهکار :

-          Is it better to be loved or feared?

-          That's a good question. It's nice to be both, but it's difficult.

But if I had my choice, I would rather be feared.

Fear lasts longer than love.

Friendship bought with money, mean nothing.

You see how it is.

I make a joke, everybody laughs.

I'm funny, but not that fuuny.

Fear keeps them loyal to me.

The trick is not being hated.

I treat my men well. But if I give too much, I'm not needed.

I gave just enough where they need me but don't hate me.

Don't forget what I'm telling you.

بدون اینکه وارد مباحث سبک های رهبری و مدیریت اقتضایی شویم. دیالوگ بالا را مرور کنید. به نظر شما کارمندان باید مدیر خود را دوست داشته باشند یا از او بترسند؟ فیلم مذکور محصول سال 1993به کارگردانی رابرت دنیرو، اولین تجربه کارگردانی او محسوب میشود. جوان فیلم بین پدر خود (با بازی رابرت دنیرو)  و یک رئیس تبهکار کاریزماتیک (که در همسایگی محل اقامت آنها فعالیت میکند) سرگردان است. یکی از سوالات اصلی فیلم در جملات بالا خلاصه شده است. آیا با دیدگاه مدیریتی، فیلم ها را تماشا میکنید؟در جای دیگری از فیلم، همین رئیس تبهکار میگوید:

-          Trouble is like a cancer.

You got to get it early

Otherwise it gets big and kills you.

You got to cut it out.

آیا هر دو لازم نیست؟

به احتمال زیاد درس مهارتهای مدیریت را به عنوان چکیده اجرایی و کاربردی تئوری های مدیریت قبول دارید. لیست 10 مهارت اشاره شده در کتاب وتن و کمرون به شرح زیر میباشد:

خودشناسی، مدیریت استرس، حل خلاقانه مشکل، ارتباط به شیوه حمایتی، انگیزش کارکنان، مهارتهای کسب قدرت و اعمال نفوذ، مدیریت تعارض، توانمند سازی و تفویض اختیار، رهبری، مدیریت مذاکره و اداره جلسات.

 اما آیا به تمام مهارتهای لازم در این کتاب اشاره شده است؟ در این لیست علی رغم غنی و کاربردی بودن، جای خالی بعضی از موارد احساس میشود:

 - انضباط شخصی: در بررسی صورت گرفته برای "شناسایی مهارتهای مهم مدیریت " (در کتاب وتن و کمرون)، به انضباط شخصی اشاره شده ولی در جزء 10 مهارت اصلی قرار نگرفته است. مدیران با انبوه اطلاعات، نامه ها، گزارشات و ... مواجه هستند. نحوه برخورد هوشمندانه با این اطلاعات از قرارگرفتن در دام اطلاعات جلوگیری میکند. جایی شنیدم که بروی میز کار خود حداکثر 3 پرونده باز نگهدارید. افرادی منضبط وقت کمی برای جستجو و پردازش اطلاعات صرف میکند و ضعف در این خصوص، مدیر را دچار سردرگمی میکند. میز کار یک مدیر، باید در بهترین شرایط باشد. اما اغلب میز کارهای شلوغ و درهم مدیران نشان از عدم توجه یا عدم آشنایی ایشان با رعایت این اصول میباشد. اگر چه وجود منشی کمک فراوانی در این خصوص می کند ولی یک مدیر باید همه جا، با اصول و دیسیپلین، اطلاعات خود را جمع و پردازش کند و این مهارت یک انضباط شخصی تلقی شده و نمیتواند همیشه توسط سایرین تامین گردد. یک مدیر ارشد را سراغ داشتم که یادداشت شخصی در سررسید او، قابل کپی و تکثیر برای حضارین در جلسه بود. خود من در این زمینه مشکلات فراوانی دارم!

 - مدیریت حاشیه: وقوع سوء استفاده های مالی و ... توسط زیردستان، اتفاق خوشایندی برای مدیر مستقیم محسوب نمی شود. حتی اگر شما یک مدیر فنی باشید و مسولیت های مرتبط با قسمت ستادی باشد، این گونه مسائل چندان بی ارتباط با شما نخواهد بود. در حقیقت نباید اجازه دهید در واحد شما مشکلات بروز کند. مدیران جوان بسیار جسور بوده و دامنه وسیعی از فعالیتها و مسولیتها را بدون تعمق قبول و اجرا میکنند. در نقطه مقابل این وضعیت، احتیاط بیش از حد افراد با تجربه، قرار دارد که بسادگی چیزی نمی پذیرند، تایید نمیکنند و محافظه کار، منفعل و حتی ترسو به نظر میرسند. نکته مهم اینست که هوشمندی همچنان باید حفظ شود. شما باید از وقوع اتفاقاتی که فعالیت واحد شما را دچار اختلال خواهد کرد، جلوگیری کنید حتی اگر زمینه بروز مشکل هیچ ارتباطی با شما نداشته باشد. ارزیابی یک مربی فوتبال، نتیجه کسب شده توسط تیم خواهد بود، اما مربی باید نگران رفتار پرسنل خود در زمان حضور در ورزشگاه و اردو هم باشد. این نگرانی باید هم جنبه داخلی داشته و هم محیط خارج (مانند احتمال آسیب رساندن تماشاچیان تیم رقیب و .. ) را شامل گردد. اگر این مدیر بهترین بازیکن خود را بدلیل صدمه رسیدن در آشوب خارج از ورزشگاه، برای بازی بعدی از دست بدهد، چه اتفاقی خواهد افتاد؟

اگر شما هم مهارتهای مهم دیگری میشناسید یا اطلاعات و منابعی در اختیار دارید، لطفاً ارائه نمائید.

در پست قبلی سرکار خانم شریعتمداری پیشنهاد کردند یک فعالیت تجاری بصورت پروژه تعریف گردد. لطفاْ هر گونه نظر و پیشنهاد خودتان را در قسمت نظرات وارد نمائید تا از ایده های یکدیگر آگاه شویم و سپس تصمیم گیری کنیم. لطفاْ توضیح مختصری هم راجع به پیشنهاد خودتان درج نمائید. پیشنهادات اولیه اینجانب بصورت زیر میباشد:

1. کانون فارغ التحصیلی٬ جهت استمرار ارتباطات و همکاری های کاری آینده.
2. شرکت مشاورین مدیریت٬مشاوره و پیاده سازی سیستم های مدیریتی.
3. گروه آموزشی مدیریت٬ برگزاری دوره های آموزشی٬
4. ترجمه/ تالیف یا پژوهش علمی٬ در زمینه های مختلف مدیریتی.
5. تشکیل سازمان مجازی/پروژه ای٬ ایجاد یک سازمان مجازی/ اینترنتی که تبادل و بحث در آن وجود دارد ولی فقط در هنگام تعریف یک پروژه به صورت واقعی فعالیت کرده و پروژه را اجرا میکند و پس از اجرا مجدداً به حالت مجازی خود بازمیگردد. 
6. ایجاد سایت اینترنتی٬ برای استمرار ارتباطات و بوجود آوردن فضای الکترونیکی ذخیره و نگهداری فایل٬ مقاله و مستندات الکترونیکی علم مدیریت برای استفاده آتی.